ОНОМАСТИКА: ТАРИХИ ЖАДТЫ САҚТАУ МЕН ҚОҒАМДЫҚ САНАНЫ ЖАҢҒЫРТУДЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ТАЛҚЫЛАНҒАН ДӨҢГЕЛЕК ҮСТЕЛ

Арыс қаласында ономастика саласына қатысты күрделі де көпқырлы мәселелерді талқылауға арналған көлемді дөңгелек үстел отырысы өтті. Бұл басқосу — тек көшелерге атау беру немесе орфографиялық қателерді түзету мәселесі ғана емес, ұлттық идеология, рухани жаңғыру, тарихи әділеттілікті қалпына келтіру және қоғамның тілдік мәдениетін көтеруге бағытталған кешенді жұмыс екендігін айқын көрсетті. «Ономастика саласындағы жұмыстарды ұйымдастырудың өзекті мәселелері» тақырыбында өткен жиынға қала әкімдігі, салалық бөлімдер, ауылдық округ әкімдері, мәдениет және тілдерді дамыту мамандары, қоғамдық ұйымдар өкілдері және ономастика комиссиясының мүшелері қатысты.

Жиынды қала әкімінің орынбасары Ерғали Омарұлы ашып, ономастика бағытындағы жұмыстың маңызын жан-жақты түсіндірді. Оның айтуынша, қазіргі таңда елді мекендердегі атаулардың ұлттық құндылықтарға сәйкестігі ғана емес, олардың ғылыми, тарихи, құқықтық негізінің беріктігі де мемлекет үшін басым бағыттардың бірі болып отыр. Елімізде тіл саясатын дамыту, мемлекеттік тілді қоғамдық өмірдің барлық саласында орнықтыру бағытында жүргізіліп жатқан реформалар ономастика саласын да жаңаша қарастыруды талап етеді.

КӨШЕ АТАУЛАРЫ ТУРАЛЫ ӨТІНІШТЕР – ҚОҒАМДЫҚ КҮТІЛІСТІҢ КӨРСЕТКІШІ

Отырыстың күн тәртібіндегі алғашқы мәселе — 2025 жылға арналған көшелерге атау беру жөніндегі азаматтардан келіп түскен өтініштерді қарастыру болды. Соңғы жылдары атау беру немесе қайта атауға байланысты ұсыныстар айтарлықтай көбейген. Бұл екі негізгі факторға байланысты:
біріншіден, қоғамда тарихи әділеттілікке деген сұраныстың артуы;
екіншіден, Арыс қаласы мен ауылдық округтердегі инфрақұрылым дамуына байланысты жаңа көшелердің пайда болуы.

Комиссия мүшелері әрбір ұсынысты жеке қарастырып, ғылыми негіздемесі, тарихи маңызы, жергілікті мәнге сәйкестігі және заң талаптарына үйлесімі тұрғысынан талдады. Қатысушылар тарапынан жер-су атауларын қайта қалпына келтіру, ұлттық батырлар мен қоғам қайраткерлерінің есімдерін беру жөнінде ұсыныстар көп болды. Бұл халықтың тарихи тамырға бет бұрып, ұлттық санаға деген қызығушылығының күшейгенін көрсетеді.

АТАУСЫЗ КӨШЕЛЕР – ҚҰЖАТТЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ҚИЫНДЫҚТАРДЫҢ КӨЗІ

Арыс қаласында әлі күнге дейін атауы жоқ немесе уақытша атаумен қолданылып жүрген көшелер бар. Бұл мемлекет үшін де, азаматтар үшін де бірқатар қолайсыздық туғызады. Мысалы, атаусыз көшелердің болуы:
– жедел жәрдем, өрт сөндіру, полиция сияқты қызметтер үшін қиындықтар тудырады;
– тұрғындардың мекенжайын тіркеу, құжат рәсімдеу жұмыстарын күрделендіреді;
– инфрақұрылым жүргізу, коммуналдық мәселелерді жоспарлау процестерін кешеуілдетеді.

Осыған байланысты жиында нақты тізім ұсынылып, алдағы уақытта атауы жоқ көшелерді кезең-кезеңімен рәсімдеу міндеті бекітілді. Бұл ретте атауды асығыс беру емес, әрбір атаудың тарихи және мәдени салмағын ескеру қажеттігі атап өтілді.

“ТІЛ ТУРАЛЫ” ЗАҢНЫҢ ТАЛАПТАРЫ: МАҢДАЙШАЛАР МЕН ЖАРНАМАЛАРДАҒЫ БІРЫҢҒАЙЛЫҚ

Отырыс барысында тіл тазалығына қатысты күрделі мәселелер де көтерілді. Қала аумағындағы дүкендер, жеке кәсіпкерлік нысандары, шаштараздар, медициналық орталықтар, дәріханалар, автосервис нысандары және басқа да қызмет көрсету орындарындағы атауларда тілдік нормалар жиі бұзылатыны айтылды.

Маңдайша мәтіндеріндегі орфографиялық қателер, шетелдік сөздерді орынсыз қолдану, кириллица мен латын графикасының ретсіз араласуы, қазақша және орысша мәтіндердің сәйкес келмеуі — тіл мәдениетіне де, заң талаптарына да қайшы.

Мамандар бұл мәселені жүйелі бақылауға алып, кәсіпкерлерге түсіндіру жұмыстарын жүргізу және қажет болған жағдайда әкімшілік шара қолдану міндетін алға қойды.

ЕРЛІКПЕН ҚАЗА ТАПҚАН ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІҢ ЕСІМДЕРІ – ҰРПАҚҚА ҮЛГІ

Жиында ерекше назар аударылған мәселелердің бірі — қызметтік міндетін атқару кезінде ерлікпен қаза тапқан полиция, әскери қызметкерлер, өрт сөндірушілер және өзге де азаматтардың есімдерін елді мекендер көшелеріне беру жөніндегі жоспарлар.

Бұл ұсыныс қоғам тарапынан кең қолдау тауып отыр. Себебі ерлік жасаған азаматтарды ұлықтау — жас буынға патриоттық тәрбие берудің, қоғамның рухани тұтастығын сақтаудың маңызды құралы.

Қатысушылар бұл жауапты жұмысқа ерекше назар аудару керектігін, әрбір есімнің артында үлкен тағдыр, үлкен мағына жатқанын атап өтті.

ТАРИХИ АТАУЛАРДЫҢ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ

Дөңгелек үстел барысында ономастика саласының негізгі мақсаты – тарихи жадыны сақтау мен ұлттық идентификацияны нығайту екені бірнеше рет айтылды. Тарихи атауларды қалпына келтіру – өткенге құрмет, ал жаңа атауларды беру – болашаққа бағдар.

Сарапшылардың пікірінше, атаулар қайталанбауы, ескірген әрі мағынасыз топонимдерден арылу, ұлттық негізге, тарихи әділеттілікке сүйену – қазіргі талап. Сонымен қатар, жергілікті ерекшелікке, географиялық және этно-мәдени сипаттарға сәйкес атауларды жүйелеу қажет.

Ономастика саласындағы жұмыстардың тиімділігі тұрғындармен ашық диалогқа, түсіндіру жұмыстарына, ғылыми сараптамаға, құқықтық нормаларды дұрыс қолдануға байланысты екені айтылды.

ҚОҒАММЕН КОММУНИКАЦИЯ: АШЫҚТЫҚ ЖӘНЕ ЖАУАПКЕРШІЛІК

Әрбір атау өзгерісі, әрбір жаңа ұсыныс — қоғам үшін маңызды. Сондықтан ономастика комиссиясының жұмысын ашық жүргізу, ұсыныстарды тұрғындармен талқылау және әр шешімнің себептерін түсіндіру — алдағы басты міндеттердің бірі.

Қатысушылар халықпен кері байланыс жүйесін жетілдіру, онлайн талқылаулар өткізу, ашық дерекқор құру жөнінде ұсыныстар айтты. Бұл қоғамның ономастика саясатына деген сенімін арттыруға мүмкіндік береді.

ҚОРЫТЫНДЫ ЖӘНЕ АЛДАҒЫ МІНДЕТТЕР

Жиын соңында жұмысшы топ нақты тапсырмалар бекітті:
– атаусыз көшелерге кезең-кезеңімен атау беру;
– маңдайшаларды заң талаптарына сәйкестендіруді күшейту;
– ұсыныстарды ғылыми сараптамадан өткізу;
– тұрғындармен ашық форматтағы түсіндіру кездесуін өткізу;
– батырлардың есімдерін беру жөніндегі арнайы комиссиялық талдау жүргізу;
– барлық процесті цифрландыру және бірыңғай реестр жасау.

Ономастика саласы — жай формалдылық емес, мемлекеттік саясаттың маңызды тетігі. Арыс қаласында өткен дөңгелек үстел осы бағыттағы жұмыс жүйелі түрде жалғасатынын, алдағы жылдары өңірдің тарихи және мәдени келбетін сақтауға бағытталған нақты қадамдар жасалатынын көрсетті.