ТАТУ ОТБАСЫ – ТОЛАҒАЙ: АРЫСТАҒЫ ОТБАСЫ МӘДЕНИЕТІНІҢ ЖАҢА БЕЙНЕСІ ЖӘНЕ ҚОҒАМДЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯНЫҢ АЯНДЫ АЙНАСЫ

Арыс қаласы жыл өткен сайын әлеуметтік тұрақтылық пен азаматтық бірлікті күшейту бағытындағы жаңа бастамаларымен ерекшеленіп келеді. Соның ең көрнекті мысалы – «Тату отбасы – Толағай» қалалық сайысы. Бұл шара қарапайым спорттық бәсеке немесе көңіл көтеретін іс-шара ғана емес. Ол – отбасы институтының қазіргі заман жағдайында қандай рөл атқаратынын жан-жақты көрсететін әлеуметтік-психологиялық платформа, қоғамдағы өзгерістердің символы, әрі ата-аналардың жауапкершілігі мен балалар тәрбиесіндегі жаңа көзқарастардың көрінісі.

Бұл сайыс биыл «Гендерлік зорлық-зомбылыққа қарсы 16 күн» республикалық акциясының соңғы кезеңіне тұспа-тұс келді. Сондықтан да шараның мақсаты тек отбасы бірлігін көрсету ғана емес, сонымен қатар қазіргі қоғамдағы зорлық-зомбылықтың алдын алу, отбасылық қарым-қатынастағы мәдениетті арттыру, балаларға қауіпсіз орта қалыптастыру мәселелерін де кеңінен қамтыды.

Алаңға жиылған көпшілік және Арыстың демографиялық бейнесі

Арыс қаласының демографиялық құрылымы жас. Орташа жас шамасы төмен, көпбалалы отбасылар көп, ал жас отбасылардың үлесі жыл сайын өсіп келеді. Мұндай өңірде отбасы саясатының маңызы жоғары, себебі бала тәрбиесіндегі кез келген өзгеріс – жалпы өңірдің әлеуметтік траекториясына тікелей әсер етеді.

Сайыс өтетін Руханият орталығының алдында жиылған халықтан осы тенденцияның ізін анық көруге болады. Ашық аспан астында жиналған жұрт – түрлі буын өкілдері, көпбалалы әулеттер, жас аналар мен әкелер, әлі мектепке бармаған бүлдіршіндер. Алаңда тұрған әр отбасының өз тарихы, өз мәселелері, өз армандары бар. Бірақ бәрін біріктіретін бір құндылық – бірлік пен ынтымақ.

Сайыстың ашылуы: ресми беташар және қоғамға үндеу

Шараның ресми ашылуында сөз алған «Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі» басшысының орынбасары Мұхит Әсет Нұржанұлы отбасылық құндылықтардың Қазақстан қоғамында қандай рөл атқаратынын нақты атап өтті.

Оның айтуынша, тек экономикалық немесе құқықтық механизмдер арқылы емес, отбасы ішіндегі сыйластық, түсіністік, өзара қолдау арқылы ғана қоғам дамуының тұрақты моделін қалыптастыруға болады.

Мұхит мырза сөзін:
«Отбасында берілмеген тәрбие – кейін қоғамда қиындыққа айналады»
– деп аяқтады.

Бұл пікір Қазақстандағы қазіргі отбасылық саясаттың идеологиялық өзегін дәл көрсетеді.

Отбасы таныстыру кезеңі: мәдени код пен әулеттік рух

Сайыстың алғашқы кезеңі – отбасылардың өзін ерекше форматта таныстыруы. Бұл – жай ғана таныстыру емес, отбасылық мәдениеттің айнасы.

Әр әулет өздерінің тәрбиелік ұстанымдарын, отбасылық дәстүрлерін, бір-біріне деген құрметін сахналық көрініс немесе шағын перфоманс арқылы көрсетті.

Шаңырақ отбасы домбыра үнімен басталатын шағын көрініс қойып, отбасындағы ортақ құндылықтарды музыка тілімен жеткізді.
Шың отбасы ұлттық аспаптарды, ата-ана мен бала арасындағы сыйластықты көрсететін көрініс арқылы көрерменге терең ой салды.
Ал Барыс командасы шығармашылық элементтері басым, балалардың бастамасы айқын көрінетін формат ұсынды.

Бұл кезеңнің ең маңызды ерекшелігі – отбасылардың өзін қоғам алдында көрсетуге деген ұмтылысы. Мұндай ашық формат отбасы мүшелерінің өзара байланысын нығайтады, балалардың өзін-өзі көрсетуіне мүмкіндік береді, ал ата-аналардың бала тәрбиесіне деген жауапкершілігін күшейтеді.

Спорттық кезеңдер: отбасылық стратегияның сынағы

Жарыстың спорттық кезеңдері – физикалық дайындық қана емес. Олар:

– ұйымшылдық
– сенім
– коммуникация
– жауапкершілік
– эмоциялық тепе-теңдік

сияқты отбасы ішіндегі әлеуметтік дағдыларды айқын көрсетеді.

Отбасылар түрлі эстафеталар арқылы бір-біріне сүйеу болудың, кедергіден бірге өтудің, қиындықты бірлесіп жеңудің қандай маңызды екенін дәлелдеді.

Әсіресе «Үлкен эстафетада» ата-аналар мен балалар арасындағы байланыс айқын көрінді:
– әке баласын көтеріп жүгірді;
– анасы отбасына бағыт беріп отырды;
– балалар ата-анасының қасында өзін қауіпсіз сезінді.

Осы сәттер – отбасы психологиясында ерекше құнды факторлар.

Қоғамдық қауіпсіздік және отбасының рөлі

Сайыстың әлеуметтік мәні зор мәселені көтерді:
отбасындағы тұрақсыздық – зорлық-зомбылықтың негізгі себебі.

Сондықтан аталған сайыс – жергілікті биліктің отбасы институтын нығайтуға бағытталған саясатының маңызды элементі. Жарысқа полиция өкілдерінің, әлеуметтік сала қызметкерлерінің қатысуы – бұл шараны жай ойын емес, нақты профилактикалық жұмыс форматына айналдырады.

Жеңімпаздар және әділ бағалау жүйесі

Қазылар алқасы барлық кезеңдерді ашық түрде бағалап, нәтижесінде үш үздік отбасы анықталды:

1. Шаңырақ командасы – бірінші орын
2. Шың командасы – екінші орын
3. Барыс командасы – үшінші орын

Бұл отбасылар жеңіске тек спорттық дайындықпен емес, өзара сыйластық, тәртіп, мәдениет, бірлік және бала тәрбиесіндегі ынтымақ арқылы жетті.

Оқиғаның қала болашағына әсері

«Тату отбасы – Толағай» – Арыс қаласында отбасылық саясаттың жаңа мәдени стандартын қалыптастыратын бастама.

Шараның нақты нәтижелері:

1. Жас отбасылардың белсенділігі артты.
2. Балалардың қоғамдық ортада өзін еркін ұстау дағдылары дамыды.
3. Қоғамдағы отбасы беделі жоғарылады.
4. Әлеуметтік қызметтер мен тұрғындар арасындағы байланыс күшейді.
5. Зорлық-зомбылықтың алдын алу бағытындағы ақпараттық ықпал артты.

Бұл сайыс тек жарыс емес. Ол – қоғамның іргетасы саналатын отбасы институтын нығайтудың үлгісі. Әрбір отбасыдан тараған мейірім – қаланың да, елдің де болашағына әсер етеді.

Арыс қаласы үшін мұндай шаралар – әлеуметтік даму стратегиясының ажырамас бөлігі.
Өйткені отбасы берік болса, қоғам да берік.